گزارش ششمین جلسهی نقد کتاب خانه فرهنگ صدف
«زیر سایه اکالیپتوسها» نوشتهی «مهدیه مطهر» / منتقدین: رامبد خانلری، رضا فکری دبیر جلسه: حمید بابایی
در ابتدای جلسه، حضار با نویسنده به گفتگو نشستند. چند نفر از حاضرین به سختخوانی نیمه اول کتاب اشاره نمودند و به گیجکننده بودن فضا و موقعیت جغرافیایی داستان که برایشان کمی گنگ بوده است. خانم مطهر در پاسخ به سوال یکی از حاضرین که چه قدر از جنگ به تصویر کشیده شده، تجربه شخصی ایشان و چه قدر حاصل تحقیق بوده است توضیح داد که در زمان جنگ نام برده در محدودهی بالکان اما نه در خود بوسنی حضور داشته و در ضمن تحقیقات گستردهای نیز برای نوشتن این کتاب انجام داده است.
همچنین حاضرین در جلسه به جسارت نویسنده زن کتاب در نوشتن رمانی بیپروا و خشن اشاره نمودند و آنرا کاری متفاوت نسبت به دیگر داستانهای نوشته شدهی زنان دانستند. همچنین اذعان داشتند جنگ به تصویر کشیده شده در کتاب با توجه به اینکه به جنگ ایران-عراق مربوط نمیشود، تجربهای تازه به ایشان ارائه کرده است. همچنین به تلفیق دنیای خشن جنگ و تصاویر کارتونی که داستان را خواندنی کرده بود، اشاره کردند.
خانم مطهر در پاسخ به پرسش یکی از حاضرین در مورد روابط مختلف به تصویر کشیده شده در کتاب گفت سه نوع رابطه را بین راوی زن با شخصیت های مرد داستان نشان داده است: رابطه عاشقانه نوستالژیک علی، عشق افلاطونی ماتی و رابطه جنسی با لارس. البته از نقطه نظر حضار بر میآمد که شخصیت علی و عشق او به راوی را باورپذیر ندانستند و نتوانستند با این شخصیت ارتباط برقرار کنند. همچنین به فراتر رفتن نویسنده از مرزهای جنسیتی و جغرافیایی در این کتاب اشاره کردند و اذعان داشتند در صورتی که کتاب به واسطه سانسور زیادی که از آن لطمه دیده، و همینطور حجم زیاد اطلاعاتی که نویسنده ارائه میدهد، لطمه نمیخورد، میتوانست کتابی بسیار موفق از آب در بیاید.
در ادامه جلسه آقای رامبد خانلری به عنوان منتقد به دوپارگی کتاب و سختخوانی نیمه اول آن اشاره نمود. خانلری توضیح داد این کتاب از دو عامل دراماتیک جنگ و بیماری ایدز استفاده کرده است و تصاویر واقعی ارائه شده در داستان از این دو موقعیت، باعث پس زدگی خواننده میشود. او با توجه به اینکه نیمه اول کتاب به شیوهای شبیه جریان سیال ذهن نوشته شده، توضیح داد این شیوه نیاز به نقطه امنی دارد که از آنجا به زمانها و دیگر وجوه داستان پرداخته شود که با توجه به پراکندگی زیاد در نیمه اول، این نقطه امن از دست میرود.
او داستاننویسی را به ماهیگیری تشبیه کرد که در آن ابتدا طعمهای برای گرفتن ماهی گذاشته شده و سپس خود ماهی گرفته میشود و توضیح داد که طعمه اصلی داستان خیلی جذاب نیست و در نیمه اول گره اصلی آن شکل نمیگیرد تا خواننده را همراه کند. ایشان همینطور به همه چیزدانی راوی اشاره کرد و آنرا از نقاط منفی داستان برشمرد. به گفته خانلری راوی همه چیز را دقیق میداند از جزئیات پزشکی تا نظامی و این اطلاعات زیاد باعث ورود نویسنده به داخل داستان شده و به آن لطمه میزند. ایشان در پایان صحبت خود با توجه به تحقیقات گسترده نویسنده در نوشتن این رمان و اینکه تحقیقات به صورت مناسبی به خورد داستان رفته است، این رمان را کار قابل دفاعی به عنوان اولین اثر خانم مطهر دانست.
در ادامه رضا فکری نویسنده مجموعه داستان «چیزی را به هم نریز» به جنگ به تصویر کشیده شده در کتاب اشاره کرد و اذعان داشت جنگ در این کتاب با چهره عریان و خشن واقعی خود به تصویر کشیده شده و فاصله گرفتن مطهر از جنگ ایران-عراق این امکان را برایش به وجود آورده است. او همچنین توضیح داد که گنگ بودن صحنهها که حضار در ابتدا به آن اشاره کردند را نمیپذیرد و مشکل به وجود آمده را به واسطه استفاده از افعال مضارع برای هر سه زمان حال، گذشتهی دور و گذشتهی نزدیک دانست. همچنین به لحظه پرش زمانها اشاره کرد که در جاهایی مشکلاتی برای خواننده ایجاد کرده است.
فکری به منفعل بودن و عدم تصمیمگیری شخصیت زن داستان اشاره نمود و توضیح داد زن داستان هیچگاه در کتاب تصمیم نمیگیرد و این سرنوشت است که همه چیز را برایش انتخاب میکند. این امر باعث شده بحران تصمیمگیری در داستان شکل نگیرد. همچنین به باور پذیر نبودن کنشها و واکنشهای دیگر شخصیتهای داستان نسبت به راوی زن اشاره نمود. او رمانتیک شدن نیمه دوم داستان را ضربهای به این رمان دانست و گفت ملودرام شدن نیمه دوم داستان و همینطور دوپارگی و سخت خوانی نیمه اول مشکلاتی برای کتاب بوجود آورده است. همچنین اخلاقگرایی داستان را قابل قبول ندانست.
در ادامه آقای حمید بابایی نوشتن رمان را به عنوان کار اول بسیار سخت توصیف کرد و این رمان را رمانی واقعگرای مدرن دانست. ایشان نیز سختخوان بودن نیمه اول رمان و حجم زیاد اطلاعاتی که در کتاب به خواننده ارائه میشود را از نقاط منفی کار بر شمرد. همچنین به حجم پایین کتاب نسبت به اتفاقات زیاد داستانی و عدم پرداخت کافی شخصیتها در این حجم و عدم توجیهپذیری شخصیتها و روابط و عشقهای داستان اشاره کرد. بابایی زمانهای افعال را قابل فهم ندانست و ویراستاری کار را ضعیف توصیف کرد. او در نهایت با تاکید بر مشکلات زنان در راه نوشتن، این رمان را به علت فاصله گرفتن از رمانهای آپارتمانی ایران ستود. هرچند توضیح داد رمانتیک شدن نیمه دوم داستان به رئالیسم این رمان مدرن ضربه زده است. همچنین با توجه به تحقیقات گستردهی نویسنده، این حرکت را مثبت، و احترام گذاشتن به خواننده دانست.
در انتها خانم مطهر از کسانی که او را در راه نوشتن این رمان یاری کرده بودند تشکر کرد، از جمله خانواده و اساتید داستاننویسیاش آقایان جزینی و سناپور. در این جلسه آیت دولتشاه، ضحی کاظمی و امیر رضا مافی و دیگر نویسندگان و دوستداران داستان شرکت داشتند.
تهیه گزارش: فریبا نصیری
